Ssiga ensimbi mu by'ettaka eby'amaka.

Okutegeera Ettaka Ery’amaka nga Okusiga Ensimbi

Ettaka ery’amaka (residential property) nga okusiga ensimbi (investment) kyennyini kiyinza okuba eky’omugaso eri abantu abangi. Luno lukola omusingi gw’okusiga ensimbi oguyinza okuleeta amagoba ag’enjawulo, gamba nga okufuna ssente okuva mu bupangisa n’okwongeza omutindo gw’ettaka oluvannyuma lw’ekiseera. Abantu abasinga bakozesa ettaka ery’amaka okufuna amaka ag’obwannannyini (homeownership), naye era lisobola okukozesebwa okufuna ssente ez’ekyusaamu oba okwongeza ku bugagga bw’omuntu. Okutegeera engeri akatale k’ettaka gye kakolamu kirimu okumanya engeri ebeeyi y’ettaka gye kyuka kyuka, n’ensonga ezikosa okukula kw’akyo.

Ebika by’Amaka Eby’okugulamu

Mu kwongera okutegeera ku by’ettaka eby’amaka, kirungi okumanya ebika by’amaka eby’enjawulo ebyasobola okugulibwa. Kino kirimu amaka ag’obwannannyini (homes) nga ennyumba eyimiridde yekka, oba ebizimbe eby’okubeeramu (housing) nga ebisenge ebya kondomu (condominiums) oba fulaati (flats). Kondomu ne fulaati biri mu kifo ekimu, eky’omu kibuga (urban) oba eky’okubeera mu kibuga (cityliving), era bibaamu ebisenge eby’enjawulo nga situdiyo (studio), ebisenge bibiri, oba ebirala. Bulikimu kirina emigaso n’obutayigana bw’akyo. Ennyumba eyamalirizibwa eyimiridde yekka esobola okugaba obwetaavu obw’ekifo ekigazi n’obwannannyini obujjuvu, ate kondomu ne fulaati bisobola okuba eby’omugaso eri abo abagala okubeera mu kibuga n’okufuna eby’amaguzi eby’enjawulo mu kifo ekimu.

Okunoonyereza ku Ettaka n’Akatale k’Eby’Amaka

Okunoonyereza ku ttaka (property search) kikolwa kikulu nnyo nga tennasiga nsimbi yonna. Kyetaagisa okwetegereza ebitundu eby’enjawulo, okulaba ebeeyi y’ettaka mu bitundu ebyo, n’okumanya ebintu eby’enjawulo ebisobola okukosa omutindo gw’ettaka. Okutegeera akatale k’eby’amaka (housing market) kirimu okumanya engeri akatale kano gye kakolamu, ebeeyi y’ettaka gye kyuka kyuka, n’ensonga ezikosa okukula kw’akyo. Kino kiyamba omusizi w’ensimbi okumanya ebeeyi y’ettaka, okumanya obutonde bw’akyo, n’okumanya eby’okusuubira mu biseera eby’omu maaso. Okunoonyereza okukoleddwa obulungi kuyinza okukuuma omuntu okuva mu kulemererwa n’okumuyamba okufuna amagoba amangi.

Okusiga Ensimbi mu Bizimbe Eby’okubeeramu n’Enkola zaabyo

Okusiga ensimbi (investment) mu bizimbe eby’okubeeramu (dwelling) kyetaagisa enkola ez’enjawulo. Enkola ezimu zirimu okugula ettaka n’okulipangisa, okugula ettaka n’okulitunda oluvannyuma lw’okwongeza omutindo gw’alyo, oba okugula ettaka n’okulinyweza. Buli nkola erina emigaso n’obutayigana bw’ayo. Okugula ettaka n’okulipangisa kisobola okuleeta ssente ez’ekyusaamu buli mwezi, ate okugula n’okutunda kuyinza okuleeta amagoba amangi mu kaseera katono. Okusiga ensimbi mu bitundu eby’omu kibuga (urban) oba eby’okubeera mu kibuga (cityliving) kusobola okuba okw’omugaso olw’okuba nti abantu abasinga bagala okubeera mu bibuga n’okufuna eby’amaguzi eby’enjawulo.

Endabika y’Ebeeyi y’Ettaka Ery’amaka

Ebeeyi y’ettaka ery’amaka (residential property) esobola okukyuka ennyo okusinziira ku kifo, obunene bw’ettaka, ekika ky’ekizimbe, n’ebintu ebirala eby’enjawulo. Mu nsi yonna, ebeeyi y’okusiga ensimbi mu by’ettaka eby’amaka eyinza okutandika okuva ku mitwalo gy’amadoola mitono okutuuka ku bukadde. Eky’okulabirako, situdiyo (studio) oba fulaati entono mu kitundu eky’omu kibuga esobola okuba nga tekyetaagisa ssente nnyingi okugigula okusinga ennyumba enkulu eyimiridde yekka mu kitundu eky’awansi. Okugeregeranya kuno kuteekwa okutwalibwa nga endabika ya bukiika n’obutayigana kw’akatale kw’ettaka, nga kiyamba okufuna endowooza ku ngeri ebeeyi gye yimirirako mu bitundu eby’enjawulo. Abantu abagala okusiga ensimbi mu by’ettaka baweebwa amagezi okunoonyereza obulungi ku beeyi mu kifo kyabwe eky’ekigendererwa.

Ebeeyi, emitindo, oba okugeregeranya ku ssente ebigambiddwa mu kitundu kino byesigamye ku mawulire agasembayo okubaawo naye bisobola okukyuka oluvannyuma lw’ekiseera. Okunoonyereza okw’obwannamunigina kuteekwa okukolebwa nga tennakola bigendererwa byonna eby’ensimbi.

Okusiga ensimbi mu by’ettaka eby’amaka kisobola okuba ekkubo ery’omugaso eri abo abagala okwongera ku bugagga bwabwe. Naye, kyetaagisa okunoonyereza okw’amaanyi, okutegeera obulungi akatale, n’okukola endowooza ennungi. Ng’okola kino, omusizi w’ensimbi asobola okufuna amagoba amangi mu bupangisa n’okwongeza omutindo gw’ettaka. Okutegeera ebika by’ettaka eby’enjawulo, n’engeri y’okukola enkola z’okusiga ensimbi, kiyamba omuntu okukola endowooza ennungi.